De Natuurverdubbelaars voerde in opdracht van de gemeente Almere een onderzoek uit naar bekostigingsmogelijkheden voor natuur in de openbare ruimte. Nederland staat namelijk voor een grote vergroeningsopgave, niet alleen door Europese en nationale klimaat doelen zoals de natuurherstelverdordening, maar ook door ruimtelijke ambities op het gebied van biodiversiteit, dierenwelzijn, gezondheid en stedelijke kwaliteit. Daar tegenover ligt voor vele gemeenten een grote financiële opgave rondom aanleg, beheer en onderhoud van huidig en toekomstig groen in de openbare ruimte. Dit rapport bouwt verder op eerder werk “Investeren in integraliteit” door de economische, sociale en ecologisch baten van vergroening, zoals stijging van vastgoedwaarde en meer sociale cohesie, explicieter zichtbaar te maken en diverse bijpassende financieringsstructuren te verkennen.
Geld besteden aan beheer of aanleg van groen en blauw in de stad moet niet uitsluitend worden gezien als een kostenpost, maar juist ook als een investering die bijdraagt aan meerdere maatschappelijke opgaven tegelijkertijd. Groen en blauw leveren een bijdrage aan klimaatadaptatie, gezondheid, leefbaarheid, biodiversiteit en economische aantrekkelijkheid. Door deze meervoudige waardecreatie explicieter zichtbaar te maken van bron tot baathouder, ontstaat een sterkere basis voor samenwerking tussen afdelingen en voor het aantrekken van aanvullende financiering. Zo kan het perspectief op vergroening worden verbreed om groen en blauw niet alleen in te zetten voor het behalen van natuurdoelen, maar ook als een functionele oplossing voor stedelijke opgaven.
De bekostigingsopgave voor groen en blauw wordt in toenemende mate bepaald door de overgang van aanleg naar instandhouding. Naarmate steden verder groeien en de bestaande openbare ruimte ouder wordt, nemen de kosten voor beheer, vervanging en kwaliteitsverbetering toe. Bij het onderzoek is daarom ook gekeken naar verschillende soorten financierings- en bekostigingsinstrumenten die gemeenten kunnen inzetten voor structurele en/of incidentele kostendekking bij vergroening van de openbare ruimte. Hoewel het onderzoek zelf gericht was op het scenario binnen de gemeente Almere, zijn er ook inzichten uit voortgekomen die relevant zijn voor andere gemeenten met soortgelijke uitdagingen.
De kern inzichten rondom de bekostiging van groen en blauw zijn:
- Duidelijkheid van de langetermijn opgave voor groen en blauw
Door de investeringsbehoefte rondom groen en blauw bloot te leggen en in de tijd uit te zetten kan worden geïdentificeerd waar kostendekking nog ontbreekt en waar mogelijke koppelkansen liggen bij het vervullen van andere ruimtelijke opgaven. Dit helpt niet alleen bij het vinden van bijpassende vormen van financiering, maar ook bij het vormen van samenwerkingen met andere afdelingen om werk-met-werk te maken. - Organiseer integrale besluitvorming en programmering
Veel kansen ontstaan op de raakvlakken tussen groen, water, riolering, energie, mobiliteit en gebiedsontwikkeling. Tegelijkertijd worden investeringen, budgetten en uitvoeringsprogramma’s vaak nog vanuit afzonderlijke beleidsdomeinen georganiseerd. Door integrale besluitvorming en programmering te versterken kunnen kansen voor kostendeling, gezamenlijke investeringen en werk-met-werk beter worden benut. - Benader groen als investering in meerdere maatschappelijke opgaven
De kosten van investeringen en beheer landen vaak bij één afdeling, terwijl de maatschappelijke baten zich uitstrekken over meerdere beleidsdomeinen. Door groen nadrukkelijker te benaderen als een investering in meerdere maatschappelijke opgaven ontstaat een sterkere businesscase en worden meer mogelijkheden zichtbaar om budgetten, belangen en financieringsstromen aan elkaar te verbinden. - Incidentele middelen kunnen ook bijdragen aan een structureel sterkere financiële positie van de openbare ruimte
Als het gaat om kostendekking middels externe partijen komt het vaak neer op mincidentele gelden. Toch kan met een strategische inzet van deze middelen, een deel van de structurele kosten gedekt worden. Bijvoorbeeld door deze in te zetten voor het toevoegen van extra kwaliteit op het gebied van vergroening, klimaatadaptatie en mleefbaarheid bij projecten die toch al uitgevoerd worden, zoals rioolvervangingen, reconstructies van wegen of grootschalige gebiedsontwikkelingen.
Wilt u meer weten over dit onderzoek of heeft u nog vragen? Neem dan contact op met merlissa@natuurverdubbelaars.nl